Bo jakoś żyć musimy

Joanna Jaskółka
25 października 2017

Udostępnij wpis

Dziś na kawę wpadli do nas dwaj panowie, którzy przyjechali zadbać o mazurski grób rodzinny przy naszym domu. Chłop ich dojrzał i zaprosił na kawę, z czego uprzejmie skorzystali. To miejscowi. Miejscowi, miejscowi, urodzeni, wychowani tutaj, dzieci Mazurów. Wiedzieli wszystko i nawet więcej niż można wyczytać z prac okolicznych badaczy historii.

 

 

 

- Wie pani - mówił spękanymi, starymi wargami - Nie ma kiedy przyjechać, ma się swoje życie, swoje sprawy, trudno znaleźć chwilę, a środki, żeby te groby zachować w jako takiej przyzwoitości, to drogie. A pieniędzy mało. Ale braciszka grób musiałem odwiedzić. Próbowałem tę płytę skleić, ale trudno, chyba nową kiedyś zamówię. Jak odłożę.

 

Braciszka. Mówił o nim "braciszek", mimo że to dziecko, jak powiedział, zmarło w wieku sześciu miesięcy, przyduszone poduszką, bo "kiedyś to były takie duże, puchowe, z pierza. Nie to co teraz, teraz by pewnie żył".

 

Braciszek. Tak dorosły chłop mówił o malutkim grobie, który ja, jako dziecko nie raz, nie dwa szorowałam, z myślą, co też tu za dzieciak leży. O grobie, na temat którego mój syn tworzył różne historie. O malutkim grobie, tak podobnym do innego grobu, mojego brata. Ale ja o moim zmarłym bracie mówię "brat". A on "braciszek". Malutki, sześciomiesięczny braciszek. Tego konkretnego człowieka, a nie jakiegoś ze świata. "Braciszek" w jego starych, popękanych ustach brzmi miękko, tkliwie. I swojsko. Jakby zaraz miał przybiec i ze śmiechem wleźć mu na kolana. Taki mały. Braciszek.

 

- Wie pani, ja tu dorastałem, pamiętam jeszcze jak sklep w tym czerwonym domu po starej szkole był. W dzień wypłaty chłopy się schodziły i kiedyś wyszedłem z domu i taka chmura czarna na niebie i ja patrzyłem w to niebo, jaka ta chmura wielka, a to chłopy się popiły i bić się zaczęli, aż chmura kurzu w niebo poszła. I pamiętam to niebo, i tę chmurę i mnóstwo butli ochlejmordów na ziemi. Ja tu wszystko znam, z tej górki, co żwir brali, się tarzało i wprost do rzeki, a w rzece drewno spławiali. Nic tu dziś tego nie przypomina.

 

Powiedziałam mu tylko, że całe życie, my, nowe dzieci Mazur, żyjemy w cieniu tej historii, która między tym krzakiem bzu, a ukrytymi w gęstwinach cmentarzami toczyła się gwarnie, upalnie, tragicznie i szczęśliwie. Kleimy ją z połamanych nagrobków, łapiemy z ust tych, co jeszcze żyją, wydobywamy z pamięci tych, których rodzice pomarli już na obczyźnie. Żyjemy tu i tworzymy nową historię.  Ale oni, ludzie, którzy mieszkali w naszych domach i chodzili po naszych obejściach, są wciąż obecni. Ich cienie dalej krążą między ścianami domów, za trzcinowym poszyciem, podczas i naszych turlań z tej samej górki, kąpieli w tej samej rzece. Krążą i przypominają. Że tu kiedyś było inne życie, inna kraina. Że praktycznie nikogo, oprócz nas, tu nie ma. Że kogoś wciąż brakuje.

 

Układanka wciąż nie chce się ułożyć. Tylu puzzli brakuje.  I grobów. Tego, co go zabili w lesie, gdy powiedzieli, że tylko na przysłuchanie zawiozą. Innego, zabitego przed domem w swoje urodziny, bo nie pozwolił zgwałcić córki. I tej matki, o której syn mówił, że gwałciło ją czternastu, a przy czternastym przestała krzyczeć, bo już chyba umarła. I wielu już nie znajdziemy. Przecież mnóstwo grobów na przydomowych cmentarzach dawno się zapadło.

Całe życie żyjemy w cieniu tej historii.

Co robić. Jakoś żyć musimy.

 

 

 

Ziemie mazurskie przez wieki aż do II wojny światowej należały do Prus Wschodnich. Jednak ludność, jaka zasiedliła te terany, od Ełku po Ostródę, Węgorzewo, Szczytno, Nidzicę, była dość specyficzna. W większości pochodziła z Polski, zajmując miejsce dawnych plemion pruskich. Ich język, który wykształcili, a którego badaniem się zajmowałam na studiach magisterskich, nosił w sobie bardzo silne cechy języka staropolskiego, został niemalże zakonserwowany w mowie zaśmieconej niemieckimi nalotami. W wielu domach do lat dwudziestych dwudziestego wieku można było znaleźć polskie wiersze Reja czy polskie modlitwy [więcej pisałam o tym tutaj]. Sama nazwa "mazury" powstała najprawdopodobniej od "z mazowsza".  Ale jest jeszcze kilka innych interpretacji. Po wojnie, gdy tereny mazurskie trafiły we władze Polski, ludność mazurska musiała zdecydować, czy są wrogami kraju, czy "sprzymierzeńcami". Byli do tego nakłaniani, zmuszani, często siłą albo odpowiednią sugestią. Problem istniał w tym, że większość Mazurów nie identyfikowała się za bardzo ani z Niemcami, ani z Polakami. Polska nigdy się nimi nie interesowała, Niemcy stosowali na nich zwykłe swoje propagandowe hasła. Niezrozumiani i wyobcowani wśród napływającej polskiej ludności często dobrowolnie wyjeżdżali, "wybierając" ten kraj, który przynajmniej nie robił im pod górę. Sposób, w jaki zostały wyzwolone Mazury, idealnie opisuje film "Róża" Smarzowskiego. Nie polecam matkom z małymi dziećmi. W tym momencie na Mazurach mieszka garstka rodowitych mieszkańców. Z jednymi z nich udało mi się w zeszłym roku porozmawiać. Sama też od dziecka mieszkam w domu należącym w przeszłości do mazurskiej rodziny, która w 84 roku wyjechała po spokojniejsze życie do Niemiec. Wciąż mamy z nimi kontakt.

 

 

Tekst pochodzi z mojego prywatnego profilu,
został opublikowany 17 października 2016 roku.

Udostępnij wpis

Chcesz wiedzieć o każdym nowym wpisie na blogu? Zainstaluj sobie aplikację, dzięki której w każdym momencie będziesz mógł sprawdzić, co nowego napisałam!
Możesz też udostępnić wpis i skomentować go na Facebooku
Obserwuj nas też na Instagramie
A dla wiejskich [choć nie tylko] matek została też stworzona grupa, na którą serdecznie cię zapraszam TUTAJ
19 lutego 2019
Po czym kobieta poznaje, że jest w ciąży? Wszystkie ściemy, które ci wciskają i w które nie powinnaś wierzyć.

Rozmawiam z wami, mailuję, koresponduję, wreszcie - zdarza się, że spotykam. I zawsze tak się dziwnie składa, że większość z was ma dzieci albo... mieć je zamierza. Temat ciąży i tego, jak się w niej czułyśmy, wraca więc jak bumerang i dodatkowo jesteśmy bombardowani tymi objawami na każdym forum i w każdej kobiecej gazetce. Ale […]

13 lutego 2019
Dlaczego warto odpuścić sobie komedie romantyczne dla dobra twojego związku?

Węszę pismo nosem,  a raczej nie węszę, tylko czytam wiadomości i wpisy, w których kobiety zbrojnie i drapieżnie szukają romantycznych komedii, by przy nich umilić sobie walentynkową kolację z Chłopem. Rzućcie bagnety, zejdźcie z tropu, złóżcie broń, to nie ma żadnego sensu, mówię wam.  

12 lutego 2019
Najcudowniejsza zabawka dla dziecka, które tęskni już za wiosną i zabawą w piasku

Moja grupa Wiejskich Matek jest najlepsza na świecie i mało gdzie znajdzie się równie kreatywne dziewczyny. I ja wiem, że one sa kreatywne, ale i tak szczena mi opadła, jak zobaczyłam zabawkę, którą dla swojej córki zrobiła jedna z nich, jedna z nas, konkretnie moja czytelniczka. A mianowicie zrobiła makietę.  

10 lutego 2019
Co musisz zrobić, żeby stać się najlepszą matką na świecie i po czym tę matkę poznać?

Kiedyś, kiedy kolejny raz ktoś mi zasugerował, że jetem złą matką, zaczęłam się zastanawiać, czy w polskim słowniku w ogóle funkcjonuje przeciwstawne pojęcie "dobrej matki". Czy ktoś kogoś tak kiedykolwiek nazwał? Czy od swoich matek usłyszałyście chociaż raz taką pochwałę? Czy usłyszałyście to od kogokolwiek?   Oczywiście, wiadomo, jaka jest zła matka. Jej definicja jest […]

7 lutego 2019
Zamiast mówić do dziecka "Uspokój się" od razu każ mu zbudować samochód

Dziś szybko. Szybko i sprawnie. Bo jakiś czas temu rozmawiałam z czytelniczką i zapytałam jej, w jaki sposób nazywa ona emocje swoje dziecka. Nazywanie emocji, nauka odczytywania ich,  rozpoznawania, to moim zdaniem jedno z ważniejszych elementów wychowania. Cóż usłyszałam?  

4 lutego 2019
Największa bzdura, którą ci wmawiają, że chłopa musisz sobie wychować

Nie wychowałaś, to masz - tak najczęściej komentuje się utyskiwania kobiet, że ich mąż/partner to taki owaki i niczego w domu nie robi. Bo trzeba sobie faceta wychować - radzą koleżanki. Super triki, żeby facet pomagał w domu - piszą w gazetach, na blogach i wpisach na fejsie. Wszystko to o kant dupy rozbić.  

Obserwuj nas na Instagramie

instagramfacebook-official