Bo jakoś żyć musimy

Joanna Jaskółka
25 października 2017

Udostępnij wpis

Dziś na kawę wpadli do nas dwaj panowie, którzy przyjechali zadbać o mazurski grób rodzinny przy naszym domu. Chłop ich dojrzał i zaprosił na kawę, z czego uprzejmie skorzystali. To miejscowi. Miejscowi, miejscowi, urodzeni, wychowani tutaj, dzieci Mazurów. Wiedzieli wszystko i nawet więcej niż można wyczytać z prac okolicznych badaczy historii.

 

 

 

- Wie pani - mówił spękanymi, starymi wargami - Nie ma kiedy przyjechać, ma się swoje życie, swoje sprawy, trudno znaleźć chwilę, a środki, żeby te groby zachować w jako takiej przyzwoitości, to drogie. A pieniędzy mało. Ale braciszka grób musiałem odwiedzić. Próbowałem tę płytę skleić, ale trudno, chyba nową kiedyś zamówię. Jak odłożę.

 

Braciszka. Mówił o nim "braciszek", mimo że to dziecko, jak powiedział, zmarło w wieku sześciu miesięcy, przyduszone poduszką, bo "kiedyś to były takie duże, puchowe, z pierza. Nie to co teraz, teraz by pewnie żył".

 

Braciszek. Tak dorosły chłop mówił o malutkim grobie, który ja, jako dziecko nie raz, nie dwa szorowałam, z myślą, co też tu za dzieciak leży. O grobie, na temat którego mój syn tworzył różne historie. O malutkim grobie, tak podobnym do innego grobu, mojego brata. Ale ja o moim zmarłym bracie mówię "brat". A on "braciszek". Malutki, sześciomiesięczny braciszek. Tego konkretnego człowieka, a nie jakiegoś ze świata. "Braciszek" w jego starych, popękanych ustach brzmi miękko, tkliwie. I swojsko. Jakby zaraz miał przybiec i ze śmiechem wleźć mu na kolana. Taki mały. Braciszek.

 

- Wie pani, ja tu dorastałem, pamiętam jeszcze jak sklep w tym czerwonym domu po starej szkole był. W dzień wypłaty chłopy się schodziły i kiedyś wyszedłem z domu i taka chmura czarna na niebie i ja patrzyłem w to niebo, jaka ta chmura wielka, a to chłopy się popiły i bić się zaczęli, aż chmura kurzu w niebo poszła. I pamiętam to niebo, i tę chmurę i mnóstwo butli ochlejmordów na ziemi. Ja tu wszystko znam, z tej górki, co żwir brali, się tarzało i wprost do rzeki, a w rzece drewno spławiali. Nic tu dziś tego nie przypomina.

 

Powiedziałam mu tylko, że całe życie, my, nowe dzieci Mazur, żyjemy w cieniu tej historii, która między tym krzakiem bzu, a ukrytymi w gęstwinach cmentarzami toczyła się gwarnie, upalnie, tragicznie i szczęśliwie. Kleimy ją z połamanych nagrobków, łapiemy z ust tych, co jeszcze żyją, wydobywamy z pamięci tych, których rodzice pomarli już na obczyźnie. Żyjemy tu i tworzymy nową historię.  Ale oni, ludzie, którzy mieszkali w naszych domach i chodzili po naszych obejściach, są wciąż obecni. Ich cienie dalej krążą między ścianami domów, za trzcinowym poszyciem, podczas i naszych turlań z tej samej górki, kąpieli w tej samej rzece. Krążą i przypominają. Że tu kiedyś było inne życie, inna kraina. Że praktycznie nikogo, oprócz nas, tu nie ma. Że kogoś wciąż brakuje.

 

Układanka wciąż nie chce się ułożyć. Tylu puzzli brakuje.  I grobów. Tego, co go zabili w lesie, gdy powiedzieli, że tylko na przysłuchanie zawiozą. Innego, zabitego przed domem w swoje urodziny, bo nie pozwolił zgwałcić córki. I tej matki, o której syn mówił, że gwałciło ją czternastu, a przy czternastym przestała krzyczeć, bo już chyba umarła. I wielu już nie znajdziemy. Przecież mnóstwo grobów na przydomowych cmentarzach dawno się zapadło.

Całe życie żyjemy w cieniu tej historii.

Co robić. Jakoś żyć musimy.

 

 

 

Ziemie mazurskie przez wieki aż do II wojny światowej należały do Prus Wschodnich. Jednak ludność, jaka zasiedliła te terany, od Ełku po Ostródę, Węgorzewo, Szczytno, Nidzicę, była dość specyficzna. W większości pochodziła z Polski, zajmując miejsce dawnych plemion pruskich. Ich język, który wykształcili, a którego badaniem się zajmowałam na studiach magisterskich, nosił w sobie bardzo silne cechy języka staropolskiego, został niemalże zakonserwowany w mowie zaśmieconej niemieckimi nalotami. W wielu domach do lat dwudziestych dwudziestego wieku można było znaleźć polskie wiersze Reja czy polskie modlitwy [więcej pisałam o tym tutaj]. Sama nazwa "mazury" powstała najprawdopodobniej od "z mazowsza".  Ale jest jeszcze kilka innych interpretacji. Po wojnie, gdy tereny mazurskie trafiły we władze Polski, ludność mazurska musiała zdecydować, czy są wrogami kraju, czy "sprzymierzeńcami". Byli do tego nakłaniani, zmuszani, często siłą albo odpowiednią sugestią. Problem istniał w tym, że większość Mazurów nie identyfikowała się za bardzo ani z Niemcami, ani z Polakami. Polska nigdy się nimi nie interesowała, Niemcy stosowali na nich zwykłe swoje propagandowe hasła. Niezrozumiani i wyobcowani wśród napływającej polskiej ludności często dobrowolnie wyjeżdżali, "wybierając" ten kraj, który przynajmniej nie robił im pod górę. Sposób, w jaki zostały wyzwolone Mazury, idealnie opisuje film "Róża" Smarzowskiego. Nie polecam matkom z małymi dziećmi. W tym momencie na Mazurach mieszka garstka rodowitych mieszkańców. Z jednymi z nich udało mi się w zeszłym roku porozmawiać. Sama też od dziecka mieszkam w domu należącym w przeszłości do mazurskiej rodziny, która w 84 roku wyjechała po spokojniejsze życie do Niemiec. Wciąż mamy z nimi kontakt.

 

 

Tekst pochodzi z mojego prywatnego profilu,
został opublikowany 17 października 2016 roku.

Udostępnij wpis

A dla wiejskich [choć nie tylko] matek została też stworzona grupa, na którą serdecznie cię zapraszam TUTAJ
Obserwuj nas też na Instagramie
Możesz też udostępnić wpis i skomentować go na Facebooku
20 września 2019
Osiem strasznych rzeczy, które spotkają twoje dziecko w lesie

Zazwyczaj na spacery wychodzę bez telefonu. Ale tym razem wzięłam i bezmyślnie nagrywałam instastory. Nagrywałam, pokazując, jak chłopaki biegają po lesie. Starszy wspinał się na drzewo, młodszy buszował pod drzewem, badając norę po jakimś zwierzu. Nagle zapikał mi telefon z wiadomością. Mechanicznie zerknęłam, co kto pisze i wtedy stało się to. To, co się dzieje […]

15 września 2019
Czy rodzicielstwo bliskości to bezstresowe wychowanie? 9 mitów o RB, w które wciąż wierzą ludzie

Oj, mam się ja z tym bezstresowym wychowaniem, mam się bardzo... źle. I źle reaguję na te słowa, działają na mnie jak płachta. Sam fakt, czy bezstresowe wychowanie istnieje, poruszałam już kiedyś, ale oprócz bezstresowego wychowania istnieje mnóstwo tez, które wprowadzają w błąd i nie mają żadnego uzasadnienia w rzeczywistości.       Spis treści […]

12 września 2019
Drogie restauracje, miejcie jaja i zdecydujcie, czy chcecie przyjmować dzieci, czy nie

Ostatnio modne jest wśród restauracji, wrzucanie zdjęć z widokiem stolików po rodzinnym posiłku. Nie tylko stolików - ale też kącików zabaw, gdzieś tam mignęła mi również toaleta. Wrzucenie takiego zdjęcia ma prosty cel - głównie zasięg, bo wkurwianie się na rodziców z dziećmi również jest modne. Madka i Tateł to już przecież niemalże archetyp wszystkiego, […]

9 września 2019
Podatek od grzeczności - coś, co każdy rodzic kiedyś będzie musiał zapłacić

Kosztuje cię więcej niż ten dochodowy, wymaga więcej skupienia niż zeznanie podatkowe, trwa dłużej niż załatwienie sprawy w Zusie i każdy rodzic prędzej czy później, będzie musiał zapłacić - podatek od grzeczności.  

26 sierpnia 2019
Nasz spływ Krutynią [Zgon- Krutyń] i czadowe przezroczyste kajaki

Wybrać się z chłopcami na spływ Krutynią planowałam od dawna. Mieliśmy już na koncie mniejsze wycieczki po jeziorze i w górę rzeki [mieszkamy przy ujściu tej rzeki do jeziora Bełdany], ze starszym synem zaliczyliśmy najkrótszą trasę od Nowego Mostu [tu filmik], ale chcieliśmy pokazać chłopcom inny kawałek rzeki. I przypadkiem trafiłam na fejsie polecane przez […]

22 sierpnia 2019
W jaki sposób odpowiadać na trudne pytania dziecka, kiedy nie mamy pojęcia, co odpowiedzieć?

Jakiś czas temu czytelniczka z mojej grupy zadała nam trudne pytanie: po co żyjemy. To nie była jej osobista refleksja, to było pytanie zadane przez jej czteroletnią córkę, które wprawiło czytelniczkę z zakłopotanie. Bo co powiedzieć? Jak szybko znaleźć satysfakcjonujące wyjaśnienie? A jeśli na to konkretne pytanie znajdziemy replikę, co odpowiadać na inne, przychodzące zaraz […]

Obserwuj nas na Instagramie

instagramfacebook-official